Jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczących astronomii brzmi: ile jest planet w Układzie Słonecznym? Jeszcze kilkanaście lat temu większość osób odpowiedziałaby: dziewięć. Dziś jednak oficjalna liczba jest inna.
Obecnie w naszym układzie planetarnym znajduje się 8 planet, które krążą wokół Słońca. W tym artykule wyjaśniamy, jakie są planety Układu Słonecznego po kolei, w jakich latach je odkryto oraz skąd wzięły się ich nazwy. Wyjaśnimy również, dlaczego Pluton – dawniej uznawany za dziewiątą planetę – stracił swój status.
Ile jest planet w Układzie Słonecznym?
Według definicji przyjętej przez Międzynarodową Unię Astronomiczną (IAU) w 2006 roku w Układzie Słonecznym znajduje się 8 planet.
Są to:
To właśnie one tworzą listę planet Układu Słonecznego po kolei, czyli w kolejności odległości od Słońca.
Warto pamiętać, że przez większą część XX wieku do tej listy należał również Pluton. Dopiero w 2006 roku został on przeklasyfikowany do kategorii planet karłowatych.
Planety Układu Słonecznego po kolei
Najczęściej prezentuje się planety po kolei według ich odległości od Słońca. Taka kolejność planet od Słońca wygląda następująco:
| Kolejność | Planeta | Rok odkrycia / poznania | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| 1 | Merkury | znany od starożytności | rzymski bóg handlu i posłaniec bogów |
| 2 | Wenus | znana od starożytności | rzymska bogini miłości i piękna |
| 3 | Ziemia | znana od starożytności | nazwa pochodząca od staropolskiego słowa oznaczającego grunt |
| 4 | Mars | znany od starożytności | rzymski bóg wojny |
| 5 | Jowisz | znany od starożytności | najwyższy bóg w mitologii rzymskiej |
| 6 | Saturn | znany od starożytności | rzymski bóg rolnictwa i czasu |
| 7 | Uran | 1781 | grecki bóg nieba |
| 8 | Neptun | 1846 | rzymski bóg mórz |
Jak widać, większość nazw planet pochodzi z mitologii rzymskiej lub greckiej, co jest tradycją sięgającą starożytności.
Planety znane już w starożytności
Pierwsze sześć planet w tabeli było znanych ludziom na długo przed wynalezieniem teleskopu. Są one na tyle jasne, że można je zobaczyć gołym okiem na nocnym niebie.
Starożytni astronomowie zauważyli, że niektóre jasne punkty na niebie poruszają się względem gwiazd. Grecy nazwali je „planetai”, czyli „wędrowcy”. Od tego słowa pochodzi dzisiejsze określenie planeta.
Do planet znanych od tysięcy lat należą:
- Merkury
- Wenus
- Mars
- Jowisz
- Saturn
Ziemia oczywiście również była znana od zawsze, choć przez wiele wieków nie traktowano jej jako planety – dopiero rozwój astronomii w epoce nowożytnej zmienił to spojrzenie.
Planety odkryte w czasach nowożytnych
Dwie najbardziej odległe planety odkryto dopiero w czasach nowoczesnej astronomii.
Uran – pierwsza planeta odkryta teleskopem
Planetę Uran odkrył w 1781 roku William Herschel, brytyjski astronom i konstruktor teleskopów. Początkowo sądzono nawet, że jest to kometa.
Nazwa planety pochodzi od Uranosa, greckiego boga nieba i ojca tytanów.
Odkrycie Urana było przełomowe – był to pierwszy przypadek w historii, gdy człowiek odkrył nową planetę przy użyciu teleskopu.
Neptun – planeta odkryta dzięki matematyce
Neptun odkryto w 1846 roku. Co ciekawe, jego istnienie zostało najpierw przewidziane matematycznie.
Astronomowie zauważyli, że orbita Urana nie zgadza się idealnie z obliczeniami. Francuski matematyk Urbain Le Verrier wyliczył, że musi istnieć jeszcze jedna planeta, która zakłóca ruch Urana.
Na podstawie tych obliczeń niemiecki astronom Johann Galle skierował teleskop w odpowiednie miejsce i odnalazł Neptuna.
Nazwa planety pochodzi od Neptuna – rzymskiego boga mórz.
Pluton – dawna dziewiąta planeta
Przez wiele lat lista planet była dłuższa. W 1930 roku amerykański astronom Clyde Tombaugh odkrył obiekt nazwany Plutonem.
Nazwa została zaproponowana przez 11-letnią Venetia Burney z Anglii i nawiązuje do Plutona – rzymskiego boga podziemi.
Po odkryciu Pluton został uznany za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. Taką informację można było znaleźć w podręcznikach przez ponad 70 lat.
Dlaczego Pluton przestał być planetą?
W drugiej połowie XX wieku astronomowie zaczęli odkrywać coraz więcej obiektów znajdujących się za orbitą Neptuna. Region ten nazwano Pasem Kuipera.
Okazało się, że Pluton jest tylko jednym z wielu podobnych ciał niebieskich. W 2005 roku odkryto nawet obiekt Eris, który jest zbliżony wielkością do Plutona.
Powstało więc pytanie:
czy wszystkie takie obiekty należy uznać za planety?
Aby uporządkować klasyfikację, w 2006 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna przyjęła nową definicję planety.
Aby ciało niebieskie mogło być planetą, musi:
- krążyć wokół Słońca,
- mieć prawie kulisty kształt,
- oczyścić swoją orbitę z innych obiektów.
Pluton nie spełnia trzeciego warunku, ponieważ dzieli swoją orbitę z wieloma obiektami Pasa Kuipera. W rezultacie został zaklasyfikowany jako planeta karłowata.
Planety karłowate w Układzie Słonecznym
Po wprowadzeniu nowej definicji powstała dodatkowa kategoria obiektów – planety karłowate.
Do najbardziej znanych należą:
| Planeta karłowata | Rok odkrycia |
|---|---|
| Ceres | 1801 |
| Pluton | 1930 |
| Eris | 2005 |
| Haumea | 2004 |
| Makemake | 2005 |
Nie są one uznawane za pełnoprawne planety, ale nadal są bardzo interesującymi obiektami badań astronomicznych.
Czy liczba planet może się jeszcze zmienić?
Choć dziś wiemy, że planety Układu Słonecznego po kolei to osiem znanych obiektów, astronomowie wciąż prowadzą obserwacje odległych regionów naszego układu planetarnego.
Niektórzy naukowcy przypuszczają nawet, że daleko za orbitą Neptuna może znajdować się jeszcze jedna duża planeta, nazywana roboczo Planetą Dziewiątą (Planet Nine). Jej istnienie nie zostało jednak jeszcze potwierdzone.
Podsumowanie
Podsumowując: ile jest planet w Układzie Słonecznym?
Obecnie jest ich osiem. Jeśli ułożymy planety po kolei według odległości od Słońca, otrzymamy następującą listę:
- Merkury
- Wenus
- Ziemia
- Mars
- Jowisz
- Saturn
- Uran
- Neptun
Jeszcze do 2006 roku lista była dłuższa, ponieważ obejmowała także Plutona. Po zmianie definicji planety został on jednak zaliczony do planet karłowatych.
Choć odpowiedź na pytanie „ile jest planet w Układzie Słonecznym” wydaje się dziś prosta, historia ich odkryć pokazuje, że nasza wiedza o kosmosie wciąż się rozwija. Być może w przyszłości odkryjemy jeszcze wiele nowych obiektów na odległych krańcach naszego układu planetarnego.
Najczęściej zadawane pytania o planety Układu Słonecznego
Czy w Układzie Słonecznym jest 8 czy 9 planet?
Obecnie jest 8 planet. Do 2006 roku liczono również Plutona, ale po zmianie definicji planety został on uznany za planetę karłowatą.
Jakie są planety Układu Słonecznego po kolei?
Planety Układu Słonecznego po kolei od Słońca to:
Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun.
Dlaczego Pluton nie jest już planetą?
W 2006 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna ustaliła nową definicję planety. Jednym z warunków jest oczyszczenie swojej orbity z innych obiektów.
Pluton nie spełnia tego warunku, dlatego został sklasyfikowany jako planeta karłowata.
Czy możliwe jest odkrycie nowej planety?
Astronomowie podejrzewają, że bardzo daleko od Słońca może istnieć jeszcze jedna duża planeta, nazywana Planetą Dziewiątą. Jej istnienie nie zostało jednak dotąd potwierdzone.