Mars to czwarta planeta od Słońca i jeden z najbardziej fascynujących obiektów w Układzie Słonecznym. Ze względu na charakterystyczny kolor powierzchni nazywany jest często Czerwoną Planetą. Jego rdzawą barwę powoduje obecność tlenków żelaza w marsjańskiej glebie.
Mars należy do grupy planet skalistych, podobnie jak Merkury, Wenus i Ziemia. Od dawna przyciąga uwagę astronomów, ponieważ w przeszłości mogły na nim panować warunki sprzyjające istnieniu wody w stanie ciekłym.
Najważniejsze dane o Marsie
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Średnia odległość od Słońca | 227,9 mln km (1,52 AU) |
| Okres obiegu Marsa wokół Słońca | 686,98 dnia (ok. 1,88 roku ziemskiego) |
| Okres obrotu wokół własnej osi | 24 h 37 min |
| Średnica | 6779 km |
| Masa (Ziemia = 1) | 0,107 |
| Objętość (Ziemia = 1) | 0,151 |
| Średnia gęstość | 3,93 g/cm³ |
| Średnia prędkość orbitalna | 24,07 km/s |
| Liczba księżyców | 2 |
Czerwona Planeta
Mars jest łatwy do rozpoznania na nocnym niebie, ponieważ świeci czerwonawym światłem. Kolor ten pochodzi od dużej ilości rdzawego pyłu bogatego w tlenki żelaza, który pokrywa znaczną część powierzchni planety.
Powierzchnia Marsa przypomina ogromną pustynię skalno-pyłową. W wielu miejscach znajdują się:
- rozległe równiny,
- kratery uderzeniowe,
- potężne wulkany,
- głębokie doliny i kaniony.
Atmosfera i temperatury
Atmosfera Marsa jest bardzo cienka i składa się głównie z:
- dwutlenku węgla (ok. 95%)
- azotu
- argonu
- śladowych ilości innych gazów
Ze względu na jej niewielką gęstość nie chroni ona skutecznie powierzchni przed utratą ciepła. Dlatego na Marsie panują bardzo duże wahania temperatur.
- maksymalna temperatura może osiągać około +20 do +27°C w pobliżu równika,
- w najzimniejszych rejonach temperatura spada nawet do około –125°C.
Mars jest również miejscem występowania potężnych burz pyłowych, które mogą obejmować ogromne obszary planety, a czasami nawet całą jej powierzchnię.
Różnorodny krajobraz
Powierzchnia Marsa jest niezwykle zróżnicowana. Jedną z najważniejszych cech planety jest wyraźna różnica między jej półkulami.
- Półkula północna jest stosunkowo gładka i pokryta rozległymi równinami wulkanicznymi.
- Półkula południowa jest znacznie bardziej pofałdowana i pokryta licznymi kraterami uderzeniowymi.
Jednym z najbardziej spektakularnych obiektów na Marsie jest Hellas Planitia – ogromna niecka uderzeniowa powstała po zderzeniu z dużą planetoidą. Jest to jeden z najniżej położonych obszarów na całej planecie.
Największy kanion Układu Słonecznego
Mars jest również domem dla jednego z najbardziej imponujących obiektów geologicznych w Układzie Słonecznym – Valles Marineris, czyli Doliny Marinera.
Ten gigantyczny system kanionów:
- ma około 4000 km długości,
- osiąga szerokość nawet 200 km,
- a jego głębokość miejscami przekracza 7 km.
Dla porównania jest on kilkukrotnie dłuższy i głębszy niż Wielki Kanion Kolorado na Ziemi.
Gigantyczne wulkany
Na Marsie znajdują się także największe znane wulkany w Układzie Słonecznym. Najbardziej imponujący z nich to Olympus Mons – wulkan tarczowy o wysokości około 22 km, czyli prawie trzy razy większy od Mount Everestu.
Tak ogromne struktury mogły powstać, ponieważ na Marsie prawdopodobnie nie występują ruchy płyt tektonicznych podobne do tych na Ziemi. Dzięki temu wulkany mogły rosnąć przez bardzo długi czas w tym samym miejscu.
Księżyce Marsa
Mars posiada dwa niewielkie naturalne satelity:
- Phobos
- Deimos
Zostały one odkryte w 1877 roku przez amerykańskiego astronoma Asapha Halla.
Oba księżyce mają nieregularny kształt i przypominają raczej duże asteroidy niż klasyczne księżyce. Z tego powodu naukowcy przypuszczają, że mogą być fragmentami planetoid przechwyconych przez grawitację Marsa lub pozostałością po dawnym zderzeniu z innym obiektem.
Badania Marsa
Mars od dawna jest jednym z głównych celów eksploracji kosmicznej. Już w latach 70. pierwsze szczegółowe zdjęcia planety wykonała sonda Mariner 9, która jako pierwsza weszła na orbitę innej planety.
Dzięki kolejnym misjom – takim jak Viking, Mars Global Surveyor, Curiosity czy Perseverance – naukowcy zdobyli ogromną ilość informacji o geologii i historii Marsa.
Jednym z najważniejszych odkryć ostatnich dekad są liczne ślady wskazujące, że w odległej przeszłości na Marsie mogła istnieć płynąca woda. To sprawia, że planeta ta pozostaje jednym z najważniejszych miejsc w poszukiwaniach śladów dawnego życia poza Ziemią.