Neptun to ósma planeta od Słońca i najbardziej odległy z gazowych (a dokładniej lodowych) olbrzymów Układu Słonecznego. Jest to planeta niezwykle zimna, oddalona od naszej gwiazdy o miliardy kilometrów, a jej rok trwa znacznie dłużej niż na jakiejkolwiek innej planecie.
Mimo ogromnej odległości Neptun jest jednym z najbardziej dynamicznych światów w Układzie Słonecznym – w jego atmosferze występują najsilniejsze wiatry spośród wszystkich planet.
Najważniejsze dane o Neptunie
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Średnia odległość od Słońca | 4495 mln km (30,1 AU) |
| Okres obiegu Neptuna wokół Słońca | 164,8 roku |
| Okres obrotu wokół własnej osi | ok. 16 h 6 min |
| Średnica równikowa | 49 244 km |
| Masa (Ziemia = 1) | 17,1 |
| Objętość (Ziemia = 1) | ok. 57 |
| Średnia gęstość | 1,64 g/cm³ |
| Średnia prędkość orbitalna | 5,43 km/s |
| Liczba znanych księżyców | 14 |
Najbardziej odległa planeta Układu Słonecznego
Neptun krąży wokół Słońca w ogromnej odległości – średnio około 4,5 miliarda kilometrów. Z tego powodu światło słoneczne dociera tam bardzo słabe. W południe na Neptunie jest ponad 900 razy ciemniej niż na Ziemi.
Jeden pełny obieg Neptuna wokół Słońca trwa około 165 lat, co oznacza, że od momentu jego odkrycia w 1846 roku planeta dopiero niedawno zakończyła pierwszy pełny rok obserwowany przez astronomów.
Odkrycie Neptuna
Neptun jest jedną z nielicznych planet odkrytych nie przez przypadek, lecz dzięki obliczeniom matematycznym. Astronomowie zauważyli, że ruch Urana nie zgadza się dokładnie z przewidywaniami teorii.
Francuski matematyk Urbain Le Verrier oraz brytyjski astronom John Couch Adams niezależnie obliczyli położenie nieznanej planety, która mogła powodować te zaburzenia. Na podstawie tych obliczeń Johann Galle zaobserwował Neptuna w 1846 roku w berlińskim obserwatorium.
Było to jedno z największych osiągnięć astronomii XIX wieku.
Niebieska planeta
Neptun ma charakterystyczny intensywnie niebieski kolor. Powstaje on dzięki obecności metanu w atmosferze, który pochłania czerwone długości fal światła słonecznego i odbija światło niebieskie.
Atmosfera planety składa się głównie z:
- wodoru
- helu
- metanu
W głębszych warstwach znajdują się prawdopodobnie mieszaniny lodu wodnego, amoniaku i metanu, dlatego Uran i Neptun często określa się mianem lodowych olbrzymów.
Najsilniejsze wiatry w Układzie Słonecznym
Mimo że Neptun otrzymuje bardzo niewiele energii ze Słońca, jego atmosfera jest niezwykle aktywna. Występują tam najsilniejsze wiatry w całym Układzie Słonecznym, osiągające prędkość nawet ponad 2000 km/h.
Podobnie jak na Jowiszu, w atmosferze Neptuna obserwuje się ogromne wiry przypominające huragany. Jednym z nich była odkryta przez sondę Voyager 2 Wielka Ciemna Plama – potężny system burzowy wielkości Ziemi.
Księżyce Neptuna
Neptun posiada 14 znanych księżyców, z których największym jest Tryton.
Tryton jest jednym z najbardziej niezwykłych księżyców w Układzie Słonecznym:
- porusza się po orbicie wstecznej,
- prawdopodobnie jest przechwyconym obiektem z Pasa Kuipera,
- na jego powierzchni odkryto aktywne gejzery azotu.
Temperatura na Trytonie należy do najniższych w Układzie Słonecznym i wynosi około –235°C.
Pierścienie Neptuna
Podobnie jak inne gazowe olbrzymy, Neptun posiada system pierścieni, choć są one znacznie słabsze i trudniejsze do obserwacji niż pierścienie Saturna.
Pierścienie te zostały ostatecznie potwierdzone przez sondę Voyager 2, która w 1989 roku przeleciała w pobliżu planety. Sonda odkryła również nowe księżyce oraz wykonała pierwsze szczegółowe zdjęcia atmosfery Neptuna.
Jedyna sonda, która odwiedziła Neptuna
Do dziś jedyną misją kosmiczną, która odwiedziła Neptuna, była wspomniana Voyager 2. Przelot tej sondy w 1989 roku dostarczył ogromnej ilości informacji o tej odległej planecie.
Naukowcy planują w przyszłości kolejne misje, które pozwolą dokładniej zbadać Neptuna, jego atmosferę, pierścienie oraz tajemniczy księżyc Tryton.
Neptun pozostaje jednym z najbardziej tajemniczych światów w naszym Układzie Słonecznym. Jego ogromna odległość od Ziemi sprawia, że wciąż wiemy o nim znacznie mniej niż o bliższych planetach, a wiele zagadek tej lodowej planety nadal czeka na rozwiązanie.