Uran to siódma planeta od Słońca i jeden z najbardziej niezwykłych obiektów w Układzie Słonecznym. Należy do grupy planet zewnętrznych, nazywanych gazowymi lub lodowymi olbrzymami. Choć jest jedną z największych planet naszego układu planetarnego, z Ziemi pozostaje trudny do obserwacji, ponieważ znajduje się bardzo daleko od Słońca.
Uran wyróżnia się przede wszystkim niezwykłym nachyleniem osi obrotu, które sprawia, że planeta wygląda tak, jakby „toczyła się” po swojej orbicie.
Najważniejsze dane o Uranie
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Średnia odległość od Słońca | 2871 mln km (19,2 AU) |
| Okres obiegu Urana wokół Słońca | 84,01 roku |
| Okres obrotu wokół własnej osi | 17 h 14 min |
| Średnica równikowa | 50 724 km |
| Masa (Ziemia = 1) | 14,5 |
| Objętość (Ziemia = 1) | ok. 63 |
| Średnia gęstość | 1,27 g/cm³ |
| Średnia prędkość orbitalna | 6,8 km/s |
| Liczba znanych księżyców | 27 |
Odkrycie Urana
Uran jest pierwszą planetą odkrytą w czasach nowożytnych. W przeciwieństwie do pięciu planet znanych od starożytności został odkryty dopiero w 1781 roku przez brytyjskiego astronoma Williama Herschela.
Herschel prowadził obserwacje nieba przy pomocy samodzielnie zbudowanego teleskopu. Początkowo sądził, że odkrył kometę, jednak dalsze obserwacje wykazały, że obiekt porusza się po niemal kołowej orbicie – charakterystycznej dla planet.
Odkrycie Urana było jednym z najważniejszych wydarzeń w astronomii XVIII wieku, ponieważ po raz pierwszy w historii odnaleziono nową planetę dzięki teleskopowi.
Planeta „leżąca na boku”
Jedną z najbardziej niezwykłych cech Urana jest jego nachylenie osi obrotu, które wynosi około 98°. Oznacza to, że planeta obraca się niemal „na boku” w stosunku do płaszczyzny swojej orbity.
W praktyce wygląda to tak, jakby Uran toczył się po swojej drodze wokół Słońca.
Tak duże nachylenie powoduje bardzo nietypowe zjawiska sezonowe. Podczas części swojej orbity jeden z biegunów planety jest niemal cały czas skierowany w stronę Słońca, podczas gdy drugi pozostaje pogrążony w wieloletniej nocy.
Zielonkawo-niebieski kolor planety
Uran ma charakterystyczny zielonkawo-niebieski kolor, który wyróżnia go na tle innych planet. Barwa ta wynika z obecności metanu w górnych warstwach atmosfery.
Metan pochłania czerwone długości fal światła słonecznego, a odbija głównie światło niebieskie i zielone. Właśnie dlatego planeta oglądana z kosmosu przyjmuje turkusowy odcień.
Atmosfera Urana składa się głównie z:
- wodoru
- helu
- metanu
Temperatura w górnych warstwach atmosfery jest bardzo niska i wynosi około –200°C, co czyni Urana jedną z najzimniejszych planet Układu Słonecznego.
Pierścienie Urana
Choć najbardziej znanym systemem pierścieni może pochwalić się Saturn, Uran również posiada własny system pierścieni.
Pierścienie Urana:
- są ciemne i wąskie,
- znacznie trudniejsze do obserwacji niż pierścienie Saturna,
- zostały odkryte w 1977 roku.
Obecnie znamy 13 pierścieni tej planety. Składają się one głównie z ciemnych brył lodu i skał.
Księżyce Urana
Uran posiada 27 znanych księżyców. Wiele z nich otrzymało nazwy postaci z dzieł Williama Szekspira i Alexandra Pope’a, co jest nietypowe wśród planet Układu Słonecznego.
Do największych księżyców Urana należą:
- Titania
- Oberon
- Umbriel
- Ariel
- Miranda
Niektóre z nich mają bardzo zróżnicowaną powierzchnię z kanionami, kraterami oraz lodowymi równinami.
Badania sondy Voyager 2
Najwięcej informacji o Uranie dostarczyła sonda Voyager 2, która przeleciała w pobliżu planety w 1986 roku.
Podczas tego przelotu sonda:
- wykonała pierwsze szczegółowe zdjęcia planety,
- odkryła nowe księżyce i pierścienie,
- zmierzyła pole magnetyczne Urana.
Okazało się, że pole magnetyczne planety jest bardzo nietypowe – jego oś jest silnie przesunięta względem osi obrotu planety.
Jedna z najbardziej tajemniczych planet
Uran pozostaje jedną z najmniej poznanych planet Układu Słonecznego. Ze względu na ogromną odległość od Ziemi odwiedziła go dotąd tylko jedna sonda kosmiczna.
Astronomowie planują jednak w przyszłości kolejne misje, które pozwolą lepiej poznać jego atmosferę, wnętrze oraz niezwykły system księżyców.